Lab1.29. Sınıf Matematik · Sayılar
Üslü Gösterimlerle Çarpma ve Bölme İşlemleri
İki üslü gösterimi çarparken hangi sayıları birleştirmelisin?
Ne zaman üsler toplanır, ne zaman tabanlar çarpılır? Tabanları aynı ve üsleri aynı olan üslü gösterimler yan yana; önce hangisinin aynı olduğuna karar verilir. Etkileşimli ve sesli anlatımlı bir 9. sınıf matematik laboratuvarı; Maarif Modeli öğretim programındaki MAT.9.1.1 öğrenme çıktılarını çalıştırır.
Bu laboratuvarın kitaptaki yeri: MatBook 9 · s. 10–12

Laboratuvara gir
Laboratuvarlar üyelere açıktır. Google hesabınla giriş yap; bu laboratuvar hemen açılır.
- ✓ Kurulum gerektirmez; tarayıcıda açılır
- ✓ Sesli anlatım ve adım adım ilerleme
- ✓ Akıllı tahta, bilgisayar, tablet ve telefonda çalışır
Laboratuvarın adımları
- 1GirişMasada ahşap bir oyuncak kutusu ve sekiz eş küp durur. Öğrenci küpleri kutuya yerleştirir; toplam hacim iki üslü gösterimin çarpımı olarak yazılır.
- 2TahminTabanları aynı ve üsleri aynı iki çarpım için hangi sayıların birleşeceği tahmin edilir ve kilitlenir.
- 3Aynı tabanHer pul bir çarpandır. İki ip uç uca getirilir: çarpan sayıları toplanır. Bölmede alt alta duran eş pullar sadeleştirilir; payda kalabalıksa negatif üs kendiliğinden çıkar.
- 4Aynı üsİki ipten birer çarpan eşlenir: tabanlar çarpılır ya da bölünür, ortak üs aynı kalır.
- 5Hangisi?Ne tabanı ne üssü aynı olan bir çarpımda kurulabildiği kadar çift kurulur; ortak üslü parça ayrılır. Öğrenci tahminiyle yüzleşir.
- 6ÖnermemÖğrenci önermesini sözcük parçalarıyla kurar; iki hazır önermeyi değerlendirir (biri toplamaya taşınan yanlış kuraldır).
- 7Neden?Negatif üslü çarpan payda tepsisinde gösterilir; kuralın negatif üste de tuttuğu görülür. Deneme ile genel gerekçe karşılaştırılır.
- 8UygulaKutuya dönülür: toplam hacim iki yoldan 1000 birimküp bulunur. Ardından beş görevlik “Sıra sende”; lab raporu oluşur.
Öğrenme çıktıları
- MAT.9.1.1 Gerçek sayıların üslü ve köklü gösterimleriyle yapılan işlemlere dair muhakeme yapabilme
Öğretmenler için
Tahtada tam ekran açılır. Öğrenci küpleri sürgüyle yerleştirir, ipi sürükler, pullara dokunarak sadeleştirir ve eşler; klavye gerekmez. Sonuçlar kesin sayılarla verilir; ondalık yazım yoktur. Yanlış cevapta cevap söylenmez, ipucu verilir.
Kullanılan veri
Küp kutusu bir öğretim modelidir: küçük küpün ayrıtı 5 birim alınmıştır. Pulların üstündeki sayılar çarpan etiketleridir. Basamak sorusundaki sayılar MEB ders kitabındaki sayılardır; iki soru MatBook'tan alınmıştır (s. 10–11).
Ders kitabındaki yeri
MEB 9. Sınıf Matematik ders kitabı (1. Kitap), 1. Tema (s. 17–20). MatBook 9. Sınıf Matematik, 1. Tema (s. 10–12).
Sıkça sorulan sorular
“Üslü Gösterimlerle Çarpma ve Bölme İşlemleri” laboratuvarında ne yapılıyor?
İki üslü gösterimi çarparken hangi sayıları birleştirmelisin? sorusundan yola çıkılır. Ne zaman üsler toplanır, ne zaman tabanlar çarpılır? Tabanları aynı ve üsleri aynı olan üslü gösterimler yan yana; önce hangisinin aynı olduğuna karar verilir. Laboratuvar 8 adımdan oluşur: Giriş, Tahmin, Aynı taban, Aynı üs, Hangisi?, Önermem, Neden?, Uygula.
Bu laboratuvar hangi öğrenme çıktılarını çalıştırıyor?
9. sınıf “Sayılar” temasındaki MAT.9.1.1 öğrenme çıktılarını çalıştırır.
Laboratuvarda hangi veri kullanılıyor?
Küp kutusu bir öğretim modelidir: küçük küpün ayrıtı 5 birim alınmıştır. Pulların üstündeki sayılar çarpan etiketleridir. Basamak sorusundaki sayılar MEB ders kitabındaki sayılardır; iki soru MatBook'tan alınmıştır (s. 10–11).
Bu laboratuvara nasıl girilir?
Google hesabınızla üye girişi yaptıktan sonra laboratuvar tarayıcıda açılır; kurulum gerekmez. Akıllı tahta, bilgisayar, tablet ve telefonda çalışır.
“Sayılar” temasının diğer laboratuvarları
Lab1.1Hazır
Sıfırıncı Kuvvet ve Negatif Üs
A4'teki 4 ne demek? A0 kâğıdı kesile kesile A4 olur; kuvvet merdiveninde üsler birer birer azaltılır ve 2⁰ ile negatif üsler örüntüden bulunur.
Lab1.3Hazır
Bilimsel Gösterim
Bir mikroskop görüntüyü kaç kat büyütür? Aynı sayı 10'un farklı kuvvetleriyle yazılır: katsayı ile üs birlikte değişir, sayı aynı kalır; bilimsel gösterim bunlardan yalnız biridir.
Lab1.4Yakında
Gerçek Sayıların Köklü Gösterimi
Alanı 2 birimkare olan karenin kenarı kaç birimdir? Kare kâğıtta kurulur, kenarı pergelle sayı doğrusuna indirilir.
Lab1.5Yakında
Üslü ve Köklü Gösterimlerin Birbiri Cinsinden İfade Edilmesi
Bir sayının üssü “bir bölü iki” olabilir mi? On üç çubuklu ksilofonda her adımda frekans aynı sayıyla çarpılır; bu lab duyulur.
Lab1.6Yakında
Köklü Gösterimlerle Toplama ve Çıkarma
√2 + √3, √5 eder mi? Üç uzunluk kâğıtta kurulur, uç uca eklenir ve karşılaştırılır.
Lab1.7Yakında
Bir İrrasyonel Sayının Yaklaşık Değeri
Bu karar için kaç basamak yeter? Kare arsanın çevresine çit alınır; yaklaşık değer değiştikçe kararın ne zaman değiştiği görülür.
Lab1.8Yakında
Aralıkların Gösterimi
165 ile 179 arasında kaç sayı var? Uç noktanın dâhil olup olmadığı değişince sayı doğrusu, aralık gösterimi, cebirsel temsil ve küme gösterimi birlikte değişir.
Lab1.9Yakında
Gerçek Sayı Aralıkları ve Sayı Aralıklarında İşlemler
Üç oyuncağa birden binebilmek için boyun kaç santimetre olmalı? Üç saydam şerit üst üste gelir; kesişim ve fark bulunur.
Lab1.10Yakında
Gerçek Sayı Aralıkları ile Yapılan İşlemler
İki kurs hangi saatlerde aynı anda sürüyor? Kesişim, birleşim, fark ve tümleyen; her sonuç üç gösterimle yazılır.
Lab1.11Yakında
Aralıkların Mutlak Değer Gösterimi
Bir ucu 1'e çakılı 3 birimlik ip sayı doğrusunda nerelere ulaşır? Merkez, uzaklık ve uç türü: aralık mutlak değerle yazılır.
Lab1.12Yakında
Sayı Kümelerinin Arada Olma Özelliği
0'dan sonra gelen ilk sayı hangisi? Büyüteç iki sayının arasını açar; iki rasyonel sayının arasına yeni bir rasyonel sayı yerleştirilir.
Lab1.13Yakında
Sayı Kümelerinin Dört İşleme Göre Kapalılığı
İki irrasyonel sayının çarpımı hep irrasyonel midir? İşlem makinesiyle denenir; tek karşıt örnek yeter.
Lab1.14Yakında
Sayı Kümelerinin İşlem Özellikleri
Toplamada sıra önemli değil. Çıkarmada? Değişme, birleşme, birim eleman, ters eleman ve dağılma özellikleri sınanır.
Lab1.15Yakında
İki Terimin Toplamının ve Farkının Karesi
(a + b)², a² + b² eder mi? Kare dört karoya ayrılır; iki dikdörtgen hiç kaybolmaz.
Lab1.16Yakında
İki Terimin Karelerinin Farkı
Büyük kareden küçük kare kesilince kalan parça bir dikdörtgene dönüşür mü? Parça kesilip taşınır.